Çocuk psikiyatrisi muayenesi nasıl geçer?

Çocuk psikiyatrisi muayenesi için randevu almak, ailelerin önemli bir karar verdiği bir andır. Bu karara çoğu zaman haftalarca, bazen aylarca süren bir düşünme dönemi eşlik eder. Randevu yaklaştıkça yeni sorular belirir: Çocuğa ne diyeceğiz, odada neler konuşulacak, ilk görüşmede tanı konacak mı? Bu yazıda bir ilk muayenenin genel akışını anlatıyoruz. Her muayenehanenin düzeni farklı olabilir, ancak temel adımlar büyük ölçüde benzerdir.

Randevudan önce yapılabilecek hazırlıklar

Muayeneye hazırlıklı gelmek, sınırlı sürenin en verimli şekilde kullanılmasını sağlar. Birkaç gün öncesinden küçük bir not defteri tutmak bu açıdan çok işe yarar.

• Sizi düşündüren davranışları, ilk ne zaman fark ettiğinizi ve hangi ortamlarda arttığını yazın.
• Gebelik, doğum ve ilk yıllardaki gelişim basamaklarına dair hatırladıklarınızı not edin.
• Varsa önceki doktor raporlarını, test sonuçlarını, okul karnelerini ve öğretmen notlarını bir dosyada toplayın.
• Çocuğunuzun kullandığı ilaçların adını ve dozunu yazın.
• Ailede ruhsal ya da nörolojik bir rahatsızlık yaşamış kişiler olup olmadığını düşünün.

Anne ve baba ayrı yaşıyorsa ve iki tarafın da görüşmeye katılması mümkünse bu çok değerlidir. Mümkün değilse diğer ebeveynin gözlemlerini önceden almak da işe yarar.

Çocuğa muayeneyi nasıl anlatmalı?

Çocuğa doktora gideceğini söylememek ya da "alışverişe gidiyoruz" diyerek muayeneye getirmek güveni zedeler. Yaşına uygun, kısa ve dürüst bir açıklama çok daha iyi sonuç verir.

Küçük çocuklar için "Duygularla ve davranışlarla ilgilenen bir doktora gideceğiz. Seninle oyun oynayacak, biraz da sohbet edecek. İğne ya da canını yakacak bir şey olmayacak" demek yeterlidir. Okul çağındaki çocuklara son zamanlarda zorlandığı bir konu varsa bunu yargılamadan söylemek ve muayenenin bu konuda yardım bulmak için olduğunu anlatmak işe yarar. Ergenlerde ise gencin görüşmeye dair sorularını dinlemek, mümkünse randevu gününü onunla birlikte seçmek direnci belirgin biçimde azaltır.

Görüşme odasında neler olur?

Ebeveynle görüşme

İlk muayenenin önemli bir kısmı ebeveynle yapılır. Başvuru nedeni, belirtilerin seyri, çocuğun gelişimi, okul hayatı, arkadaş ilişkileri, uyku ve beslenme düzeni, ailedeki önemli olaylar ve aile öyküsü sorulur. Bazı sorular kişisel gelebilir; ancak her soru çocuğun durumunu anlamaya yönelik bir parça taşır.

Küçük çocuklar bu sırada odada oyun oynayabilir. Bazı konuların çocuğun yanında konuşulması uygun değilse çocuk kısa bir süre bekleme alanında tutulabilir.

Çocukla görüşme

Çocukla yapılan görüşme yaşına göre şekillenir. Küçük çocuklarla genellikle oyun, çizim ve hikâye üzerinden iletişim kurulur. Bu sırada çocuğun nasıl oynadığı, ilgisini nasıl sürdürdüğü, iletişim başlatıp başlatmadığı, duygularını nasıl ifade ettiği gözlenir. Okul çağındaki çocuklarla daha çok sohbet edilir; okul, arkadaşlar, sevdiği ve sevmediği şeyler konuşulur. Ergenlerle görüşmenin bir bölümü mutlaka aile odadayken değil, yalnız yapılır.

İlk muayenede tanı konur mu?

Bazı durumlarda ilk görüşme sonunda tablo oldukça nettir ve aileye bir değerlendirme sunulabilir. Ancak birçok durumda tanıya ulaşmak için ek bilgi gerekir. Öğretmenden gözlem formu, psikolojik test, işitme taraması ya da başka bir uzmanlık alanının görüşü bunlara örnektir. Bu, sürecin uzadığı anlamına gelmez; tersine, doğru tanının ve doğru tedavi planının temelini oluşturur.

Görüşmenin sonunda aileye o gün edinilen izlenim anlatılır, bir sonraki adımın ne olacağı ve hangi bilgilerin neden beklendiği açıkça paylaşılır.

Muayeneden sonra

Muayeneden sonra çocukla görüşmenin nasıl geçtiğini konuşmak, ama onu sorgulamamak önemlidir. "Neler anlattın, ne sordu?" diye ayrıntı istemek yerine "Nasıldı senin için?" diye sormak yeterlidir. Bazı çocuklar muayeneden sonra rahatlamış görünür, bazıları yorgun düşer. İki tepki de doğaldır.

Ebeveynler de görüşmeden çeşitli duygularla çıkabilir. Bir tanının adını duymak rahatlatıcı da olabilir, kaygı verici de. Aklınıza sonradan gelen soruları not alıp bir sonraki görüşmeye getirebilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Belirtileri muayenede küçümsemek ya da büyütmek; olduğu gibi anlatmak en doğrusudur.
• Çocuğun yanında onun sorunlarını uzun uzun anlatmak.
• Ebeveynler arasında görüş ayrılığı varsa bunu saklamak; farklı gözlemler değerlendirme için değerlidir.
• İlk muayeneden kesin ve hızlı bir çözüm beklemek.
• İnternetten okunan tanıları muayeneye kesin bilgi olarak getirmek; sorularınızı ise mutlaka getirin.

Ergenlerde ilk görüşmenin farkı

Ergenlerle yapılan ilk görüşme, küçük çocuklarla yapılan görüşmeden belirgin biçimde farklıdır. Genç, kendi adına konuşabilen ve bunu yapmak isteyen biridir. Bu yüzden görüşmenin başında gizlilik kuralları açıkça anlatılır: Gencin anlattıkları kendisinde kalır, ancak kendisinin ya da başkasının güvenliği söz konusu olduğunda aile bilgilendirilir.

Bazı gençler ilk görüşmede çok az konuşur, kısa cevaplar verir ya da ilgisiz görünür. Bu durum görüşmenin başarısız olduğu anlamına gelmez. Güven ilişkisi genellikle birkaç görüşme içinde kurulur. Ailenin bu süreçte sabırlı olması ve gence "Ne konuştunuz?" diye ısrarla sormaması, gencin görüşmelere devam etme isteğini artırır.