Çankaya'dan çocuk psikiyatri doktoru arayan anne babalar için hazırladığımız bu sayfaya hoş geldiniz. Kısa yanıtı baştan verelim: Ergen yaştaki bir genç durup dururken çarpıntı, nefes daralması ve ölüm korkusu yaşıyor ve bu nöbetler tekrarlıyorsa önce çocuk hekimi muayenesi, ardından çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi gerekir. Panik bozukluk erken ele alındığında tedaviye iyi yanıt verir.
Bu sayfada ergenlerde panik atağı ele alıyoruz
Panik atak, ortada gerçek bir tehlike yokken bedenin alarm sisteminin birkaç dakika içinde en yüksek düzeye çıkmasıdır. Gençler bunu çoğu zaman "kalbim duracak sandım" ya da "aklımı kaçıracağımı hissettim" diye anlatır. Nöbet genellikle on dakika içinde doruğa ulaşır ve yarım saat dolmadan yatışır; ama geride bıraktığı korku günlerce sürebilir.
Ergenlikte ilk atak çoğu zaman beklenmedik bir anda gelir: kalabalık bir sınıfta, sınav sabahı, bir doğum günü partisinde ya da gece yatağa uzanınca. En sık anlatılan bedensel belirtiler şunlardır:
- Göğüste sıkışma, kalbin hızla ve güçlü çarpması
- Hava yetmiyormuş gibi hissetme, sık ve yüzeysel soluma
- Ellerde ve dudak çevresinde karıncalanma, titreme, terleme
- Baş dönmesi, mide bulantısı, sıcak basması ya da üşüme
- Çevrenin gerçek dışı görünmesi, kontrolü yitirme korkusu
Tek bir atak mı, panik bozukluk mu?
Bir kez panik atak geçirmek tek başına hastalık anlamına gelmez; yoğun stres dönemlerinde pek çok genç benzer bir nöbet yaşayabilir. Panik bozukluktan söz edebilmek için atakların beklenmedik biçimde yinelenmesi ve gencin en az bir ay boyunca "yine olacak mı" endişesiyle yaşaması ya da gündelik hayatını bu korkuya göre değiştirmesi gerekir.
Ailelerin en çok gözden kaçırdığı işaret kaçınmadır. Atak yaşadığı derse girmek istemeyen, beden eğitimi saatinden muaf olmak için bahane arayan, yanında sürekli su şişesi ve telefonla dolaşan bir genç korkusunu sözle anlatmasa da davranışıyla gösteriyor olabilir. Kaçınma büyüdükçe okul devamı ve arkadaşlıklar zarar görür.
Çocuk psikiyatri doktoru muayenesinde neler yapılır?
Panik ataktan şüphelenildiğinde ilk iş, belirtileri açıklayabilecek bedensel nedenleri dışlamaktır. Bu yüzden çoğu aile önce çocuk hekimine başvurur; gerektiğinde kalp ritmine bakılır, kan tahlilleriyle tiroit işlevi ve kansızlık değerlendirilir, astım öyküsü sorgulanır. Enerji içecekleri, gün içinde birkaç fincanı bulan kahve ve bazı soğuk algınlığı ilaçları da çarpıntıyı tetikleyebileceği için muayenede mutlaka konuşulur.
Bedensel bir neden bulunmadığında çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi devreye girer. Genç hem ailesiyle birlikte hem de tek başına dinlenir. Atakların ne zaman başladığı, hangi ortamlarda sıklaştığı, eşlik eden depresyon, sosyal kaygı ya da madde kullanımı olup olmadığı ayrıntılı biçimde ele alınır. Ailede kaygı bozukluğu öyküsü de değerlendirmenin bir parçasıdır.
Muayeneye gelirken yanınızda olsun
- Son haftaların atak notları: tarih, saat, nerede olduğu ve ne kadar sürdüğü
- Çocuk hekiminden ya da acil servisten alınmış EKG ve tahlil sonuçları
- Düzenli kullanılan ilaçların ve takviyelerin listesi
- Okulun gözlemleri ve varsa devamsızlık bilgisi
Tedavide hangi yollar izlenir?
Ergenlerde panik bozukluk tedavisinin temelini bilişsel davranışçı terapi oluşturur. Genç, atak sırasında bedeninde olan biteni tanımayı, "kalp krizi geçiriyorum" düşüncesini sınamayı ve korktuğu duyumlarla kontrollü biçimde yüzleşmeyi öğrenir. Örneğin yerinde koşarak kalp atışını bilerek hızlandırmak, bu duyumun tehlikeli olmadığını bedene deneyimle öğretir. Kaçındığı yerlere adım adım geri dönmek de planın parçasıdır.
Ataklar sık, kaçınma belirgin ya da eşlik eden depresyon varsa çocuk psikiyatri doktoru ilaç tedavisini de önerebilir. Bu amaçla çoğunlukla serotonin üzerinden etki eden antidepresanlar kullanılır; düşük dozla başlanır, ilk haftalarda yakın izlem yapılır ve tedavinin ne kadar süreceği aileyle birlikte planlanır. Bağımlılık riski taşıyan sakinleştiriciler ergenlerde ancak kısa süreli ve sınırlı durumlarda gündeme gelir.
Atak sırasında anne baba ne yapabilir?
- Sakin ve kısa cümlelerle konuşun: "Bu bir panik atak, geçecek, yanındayım."
- Nefesini yavaşlatmasına eşlik edin; dörde kadar sayarak alıp altıya kadar sayarak vermek işe yarar.
- Hemen ortamdan uzaklaştırmak yerine atağın orada yatışmasını birlikte beklemeye çalışın.
- Atak geçtikten sonra uzun bir sorgulamaya girmeyin; konuşmayı daha sakin bir saate bırakın.
Çankaya'dan randevu talebi
Çankaya'da oturan aileler randevu sayfamızdaki formu doldurarak talep bırakabilir. Gencin yaşını, atakların ne zamandır sürdüğünü ve daha önce yapılan muayeneleri birkaç cümleyle yazmanız, ilk görüşmenin daha verimli planlanmasını sağlar. Ataklar okula gitmeyi zorlaştırmaya başladıysa kaygı ve okul reddi sayfamız, ilk muayenenin akışını merak ediyorsanız muayene yazımız yol gösterebilir.
Sık sorulan sorular
Çankaya'da panik atak için çocuk psikiyatri doktoruna ne zaman başvurmalıyım?
Ataklar tekrarlıyorsa, çocuk hekimi bedensel bir neden bulmadıysa ya da genç atak korkusuyla okula, derslere veya arkadaş ortamına gitmekten kaçınmaya başladıysa çocuk ve ergen psikiyatrisi değerlendirmesi için randevu almanın zamanı gelmiştir.
Panik atak kalbe zarar verir mi?
Atak sırasındaki çarpıntı ne kadar korkutucu olsa da sağlıklı bir kalbe zarar vermez. Yine de ilk ataklarda kalp ritminin çocuk hekimince değerlendirilmesi, hem gerçek bir sorunu atlamamak hem de gencin içinin rahatlaması için önemlidir.
Ergenlerde panik atak ilaçsız geçer mi?
Yeni başlamış ve hafif seyreden durumlarda bilişsel davranışçı terapi ile aile desteği çoğu zaman yeterli olur. Ataklar sıklaşmış, okul ve günlük yaşam belirgin biçimde etkilenmişse ilaç tedavisi terapiyle birlikte düşünülebilir; karar muayeneden sonra aileyle birlikte verilir.
Okulda atak geçirirse öğretmen ne yapmalı?
Öğretmenin sakin kalması, gencin birkaç dakika sessiz bir köşede nefesini düzenlemesine izin vermesi ve atak geçince derse dönmesini desteklemesi çoğu zaman yeterlidir. Rehberlik servisiyle paylaşılan basit bir plan, gencin okulda kendini güvende hissetmesine yardım eder.
