Keçiören'de yaşayan ve çocuğunun uykusu için çocuk psikiyatri doktoruna danışmak isteyen ailelere bu sayfada yol göstermek istiyoruz. Kısaca söylemek gerekirse: Çocuklarda melatonin ya da başka bir uyku ilacı ilk seçenek değildir. Önce uyku düzeni ve uykusuzluğa yol açan nedenler değerlendirilir; ilaç ancak hekim kararıyla, belirli bir doz ve süreyle kullanılır.
Bu sayfanın konusu çocuklarda melatonin ve uyku ilaçları
Eczane raflarında damla, sakız ve şekerleme biçiminde satılan melatonin ürünleri son yıllarda pek çok evin dolabına girdi. Melatonin, hava kararınca beynin salgıladığı ve bedene "gece oldu" mesajını veren bir hormondur. Uyutmaktan çok uykunun zamanlamasını ayarlar. Bu yüzden her uykusuzluğa iyi gelmez; yanlış saatte ya da gereğinden yüksek dozda verildiğinde beklenen etkiyi göstermeyebilir.
Hangi durumlarda ilaç konuşulur?
Çocuk psikiyatrisinde uyku için ilaç çoğunlukla şu tablolarda gündeme gelir:
- Otizm spektrum bozukluğu ya da DEHB olan ve davranışsal düzenlemelere rağmen uykuya dalamayan çocuklar
- Yatış saatinin sürekli gece yarısını geçtiği, sabah okula kalkmanın neredeyse imkânsızlaştığı gecikmiş uyku evresi
- Gün ışığını algılamayı etkileyen görme sorunları
- Kaygı ya da depresyonun parçası olarak gelişen ağır uykusuzluk; burada asıl tedavi alttaki tabloya yöneliktir
Gece birkaç kez uyanan, kâbus gören ya da yatağa gitmeyi geciktirmek için pazarlık eden çocukların büyük bölümünde ilaçsız yöntemler yeterli olur.
İlaçtan önce uyku düzenine bakılır
Muayenede çocuğun bir gününü baştan sona konuşuruz: ne zaman uyandığı, gündüz uyuyup uyumadığı, akşam yemeğinin saati, yatmadan önceki son saatte ne yaptığı. İki haftalık bir uyku günlüğü çoğu zaman en ayrıntılı sorgulamadan daha çok şey anlatır. Sık rastlanan, düzeltilebilir nedenler şunlardır:
- Yatak odasında tablet, telefon ya da açık bırakılan televizyon
- Hafta içi ile hafta sonu arasında iki saati aşan yatış farkı
- Akşam saatlerinde kola, çay ya da çikolata
- Horlama ve ağızdan soluma; bu durumda kulak burun boğaz değerlendirmesi gerekir
- Gün içinde yeterince hareket etmemek ve gün ışığı almamak
Evde tutulacak uyku günlüğü
Her sabah bir deftere yatağa giriş saatini, uykuya dalma süresini, gece uyanmalarını, kalkış saatini ve gündüz şekerlemelerini yazmanız yeterlidir. Görüşmeye bu defterle gelmek değerlendirmeyi belirgin biçimde hızlandırır.
Melatonin kullanılacaksa nelere dikkat edilir?
Çocuk psikiyatri doktoru melatonin önerdiğinde dozu, saati ve süreyi birlikte belirler. Genellikle en düşük dozla başlanır ve uykudan yarım saat ile bir saat önce verilir. Takviye olarak satılan ürünlerde gerçek miktar etikette yazandan farklı olabildiği için hangi ürünün kullanılacağı da konuşulur. Bazı çocuklarda baş ağrısı, sabah sersemliği ya da gece idrar kaçırmada artış görülebilir; bu yakınmalar kontrol görüşmesinde mutlaka söylenmelidir.
Melatonin dışındaki uyku ilaçları çocuklarda çok daha sınırlı kullanılır. Yetişkinlere yazılan uyku ilaçlarının pek çoğu çocuklar için uygun değildir; alışkanlık yapma, gündüz uyuşukluğu ve davranış değişikliği riskleri taşır. Evde başka bir aile bireyine yazılmış ilacı çocuğa vermek bu nedenle kesinlikle önerilmez.
İlaç ne kadar süre kullanılır?
Amaç çocuğun kendi uyku ritmine kavuşmasıdır. Düzenli izlemde uyku saatleri yerine oturduğunda doz azaltılır ve çoğu zaman birkaç hafta ile birkaç ay içinde ilaç bırakılır. Nörogelişimsel farklılığı olan çocuklarda daha uzun kullanım gerekebilir; bu çocuklarda da belirli aralıklarla ilaçsız bir dönem denenir.
Keçiören'den görüşme planlamak
Keçiören'de oturan aileler randevu sayfamızdaki formu kullanabilir. Çocuğun yaşı, uyku sorununun ne zamandır sürdüğü ve şu an kullanılan takviyeler formda belirtildiğinde ilk görüşme daha verimli geçer. Uykusuzluğa dikkat dağınıklığı ve yerinde duramama eşlik ediyorsa DEHB sayfamız da yol gösterebilir.
Sık sorulan sorular
Keçiören'de çocuğumun uykusu için ne zaman çocuk psikiyatri doktoruna gitmeliyim?
Uykuya dalma güçlüğü haftada üç geceden fazla ve bir aydan uzun süredir devam ediyorsa, gündüz okulda uyuklama, huzursuzluk ya da öfke patlamaları başladıysa ya da çocuğunuzun gelişimsel bir tanısı varsa değerlendirme için başvurmanız uygun olur.
Melatonin bağımlılık yapar mı?
Melatonin, alışkanlık yapan uyku ilaçları gibi etki göstermez. Yine de uzun süre kullanmadan önce hekimle konuşmak, dozu ve saati düzenli aralıklarla gözden geçirmek gerekir.
Melatonini her gece aynı saatte mi vermeliyim?
Evet. Melatonin uykunun zamanlamasını etkilediği için her gün aynı saatte verilmesi, değişken saatlerde verilmesinden çok daha etkilidir.
Bitkisel uyku damlaları çocuklarda güvenli mi?
Bitkisel ürünlerin çocuklardaki etkisi ve güvenliği çoğu zaman yeterince araştırılmamıştır. Başka ilaçlarla etkileşebileceği için kullanmadan önce çocuk hekimi ya da çocuk psikiyatri doktoruyla konuşulmalıdır.
