Etimesgut'tan çocuk psikiyatri doktoru arayan ve çocuğunun sofradaki tutumundan endişe eden ailelere bu sayfada seçici yeme bozukluğunu anlatıyoruz. Özetle: Çocuk yalnızca birkaç yiyeceği kabul ediyor, kilo alamıyor ya da yeni bir besin görünce yoğun kaygı yaşıyorsa bu durum basit bir nazlılık değildir; çocuk hekimi ile çocuk psikiyatrisinin birlikte değerlendirmesi gerekir.
Etimesgut sayfamızda seçici yeme bozukluğunu ele alıyoruz
Tıpta kaçıngan ya da kısıtlayıcı besin alımı bozukluğu olarak adlandırılan ve İngilizce kısaltmasıyla ARFID diye bilinen bu tablo anoreksiyadan farklıdır. Çocuk zayıf görünmek istediği için değil, yiyeceklerin dokusundan, kokusundan ya da yediğinde başına kötü bir şey geleceği korkusundan dolayı yemez. Okul öncesi dönemdeki yemek seçme çoğu çocukta zamanla kendiliğinden azalır; ARFID ise büyümeyi, beslenmeyi ve sosyal yaşamı etkileyecek kadar belirgin ve süreklidir.
Seçici yemenin üç yüzü
- Duyusal hassasiyet: Belli renkler, kıvamlar ya da karışık yemekler dayanılmaz gelir. Çocuk yalnızca belirli bir makarnayı ya da yalnızca kuru gıdaları kabul edebilir.
- Korkuya dayalı kaçınma: Bir kez boğazına bir şey takılan, kusan ya da alerjik tepki geçiren çocuk benzer yiyeceklerden korkmaya başlar.
- İlgisizlik: Bazı çocuklar acıkmayı pek hissetmez; birkaç lokmadan sonra tabağı iter, yemek onlar için zahmetli bir iştir.
Ne zaman endişelenmeli?
- Kabul edilen yiyecek sayısının yirminin altına inmesi
- Büyüme eğrisinde gerileme ya da kilo kaybı
- Yeni bir yiyecek sofraya gelince ağlama, öğürme ya da masadan kaçma
- Doğum günü, okul gezisi gibi yemekli ortamlardan uzak durma
- Tahlillerde vitamin ve mineral eksikliklerinin görülmesi
Nazlılık mı, seçici yeme bozukluğu mu?
İki ile altı yaş arasındaki çocukların pek çoğu bir dönem yeşil sebzeleri reddeder, aynı yemeği günlerce ister ya da tabağındaki yiyeceklerin birbirine değmesine itiraz eder. Bu çocuklar çoğu zaman büyüme eğrisinde ilerlemeye devam eder, açken sevmediği bir yemeği de bir miktar yer ve arkadaş ortamında yeni tatları denemeye isteklidir. Seçici yeme bozukluğunda ise çocuk acıkmış olsa bile güvenli listesinin dışına çıkamaz; yeni bir yiyecek ona merak değil, gerçek bir tehdit duygusu verir. Bu farkı ayırt etmek için tek bir öğüne değil, birkaç haftalık genel tabloya bakmak gerekir.
Değerlendirme nasıl yapılır?
İlk adım, çocuk hekiminin büyüme ölçümleri ve gerekli tahlillerle bedensel bir hastalık olup olmadığına bakmasıdır; reflü, yutma güçlüğü ve besin alerjileri bu aşamada dışlanır. Çocuk psikiyatri doktoru ise yeme davranışının nasıl başladığını, hangi durumlarda arttığını ve eşlik edebilecek kaygı, otizm spektrum özellikleri ya da dikkat sorunlarını ayrıntılı olarak değerlendirir. Ailelerden birkaç günlük yemek kaydı tutmaları istenebilir.
Görüşmeye getirebileceğiniz bilgiler
- Çocuğun kabul ettiği bütün yiyeceklerin listesi
- Son bir yıla ait boy ve kilo ölçümleri
- Yeme sorununu başlatmış olabilecek bir olay: boğulma, kusma, uzun bir hastalık
Tedavide neler yapılır?
Tedavi çoğu zaman bir ekip işidir; çocuk psikiyatrisi, çocuk hekimi, diyetisyen ve gerektiğinde ergoterapist birlikte çalışır. Bilişsel davranışçı yaklaşımla çocuk, korktuğu yiyeceklerle küçük ve oyunlaştırılmış adımlarla tanışır: önce bakmak, sonra dokunmak, koklamak ve en son tatmak. Kaygının yoğun olduğu çocuklarda ilaç tedavisi de konuşulabilir. Beslenmesi ciddi biçimde bozulmuş çocuklarda takviye içecekler ya da daha yoğun tıbbi destek gerekebilir.
Evde işe yarayan tutumlar:
- Sofrayı mücadele alanına çevirmemek; zorlamaktan, ödül pazarlığından ve cezadan kaçınmak
- Her öğünde çocuğun güvendiği en az bir yiyeceği tabağa koymak
- Yeni yiyeceği küçük miktarda ve baskısız biçimde sunmak
- Ailece birlikte ve ekransız yemek yemek
Etimesgut'tan randevu talebi
Etimesgut'ta oturan aileler randevu sayfamızdaki formla talep bırakabilir. Çocuğun yaşını, kaç çeşit yiyecek kabul ettiğini ve son kilo ölçümünü yazmanız ilk görüşmenin planlanmasını kolaylaştırır. Sofradaki zorlanmaya yaygın bir endişe eşlik ediyorsa kaygı ve okul reddi sayfamız da fikir verebilir.
Sık sorulan sorular
Etimesgut'ta seçici yeme için ne zaman çocuk psikiyatri doktoruna başvurmalıyım?
Çocuğunuz kilo kaybediyor, büyüme eğrisinde geriliyor ya da yalnızca birkaç yiyeceği kabul ettiği için okul ve sosyal yaşamı etkileniyorsa çocuk hekimi muayenesinin ardından çocuk psikiyatrisi değerlendirmesi planlanmalıdır.
Seçici yeme bozukluğu otizm belirtisi midir?
Otizm spektrumundaki çocuklarda seçici yeme daha sık görülür, ancak ARFID otizmi olmayan çocuklarda da ortaya çıkabilir. Değerlendirmede iki durum ayrı ayrı ele alınır.
Çocuğumu aç bırakırsam sonunda yer mi?
Seçici yeme bozukluğu olan çocuklarda bu yöntem genellikle işe yaramaz; açlık kaygıyı artırır ve sofradaki gerilimi büyütür. Küçük, kademeli ve baskısız adımlar çok daha etkilidir.
Tedavi ne kadar sürer?
Süre çocuğun yaşına, kabul ettiği yiyecek sayısına ve eşlik eden kaygının şiddetine göre değişir. Düzenli çalışmayla çoğu çocukta birkaç ay içinde sofradaki çeşitlilik belirgin biçimde artar.
