Yenimahalle'den ergen yaştaki çocuğu için çocuk psikiyatri doktoru arayan aileleri bu sayfada ergenlerde bipolar bozukluk konusunda bilgilendirmek istiyoruz. Kısa yanıt şöyle: Günlerce süren aşırı enerji, az uykuyla dinç kalma ve ardından gelen derin bir çöküntü görülüyorsa bu dalgalanmalar sıradan ergen öfkesinden ayrılmalı, çocuk ve ergen psikiyatrisinde değerlendirilmelidir.
Yenimahalle sayfamızın konusu ergenlerde bipolar bozukluk
Bipolar bozukluk, duygudurumun belirgin biçimde yükseldiği dönemlerle (mani; daha ılımlı seyrettiğinde hipomani) derin çöküntü dönemlerinin dönüşümlü görüldüğü bir hastalıktır. Sıklıkla ergenliğin sonunda ya da genç yetişkinlikte başlar. Gençlerde tablo yetişkinlerdekinden farklı görünebilir; keskin sınırlı ataklar yerine hızlı değişen, karışık belirtiler sık görülür.
Her ruh hali değişikliği bipolar değildir
Ergenlik zaten duyguların hızla değiştiği bir dönemdir. Kötü bir nota, arkadaş tartışmasına ya da ebeveyn yasağına verilen birkaç saatlik öfke ve kırgınlık beklenen bir tepkidir. Bipolar bozuklukta ise değişim:
- günlerce ya da haftalarca sürer,
- gencin olağan kişiliğinden açıkça farklıdır,
- uykuyu, enerjiyi ve düşünce hızını birlikte etkiler,
- okulda, ailede ve arkadaşlıklarda belirgin bozulmaya yol açar.
Yükselme döneminde görülebilenler
- İki üç saatlik uykuyla dinç uyanma
- Durmaksızın konuşma, bir konudan ötekine atlama
- Gerçekçi olmayan büyük planlar, kendini olağanüstü yetenekli görme
- Para harcama, araç kullanma ya da ilişkilerde riskli davranışlar
- Kolay sinirlenme, sabırsızlık
Çöküntü döneminde görülebilenler
- Yataktan çıkamama, derslerden ve arkadaşlardan çekilme
- Değersizlik ve umutsuzluk duyguları
- Yeme ve uyku düzeninde belirgin değişim
- Ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri
Tanı nasıl konur?
Bipolar bozukluğu gösteren bir kan tahlili ya da kâğıt kalem testi yoktur; tanı için zaman ve dikkatli gözlem gerekir. Çocuk psikiyatri doktoru gençle ve aileyle ayrı ayrı görüşür, belirtilerin ne zaman başladığını ve nasıl seyrettiğini bir zaman çizelgesi üzerinde konuşur. Anne babada, kardeşlerde ya da yakın akrabalarda duygudurum hastalığı bulunup bulunmadığı mutlaka sorulur. Tiroit işlevi gibi bedensel nedenler, uyarıcı madde kullanımı ve bazı ilaçların yan etkileri dışlanır. DEHB, ağır depresyon ve travma sonrası belirtiler bipolar bozuklukla karışabildiği için ayırıcı tanı özenle yapılır.
Tedavi ve izlem
Tedavinin temelinde duygudurum dengeleyici ilaçlar yer alır. Hangi ilacın seçileceği gencin belirtilerine, yaşına, kilosuna ve eşlik eden durumlara göre belirlenir; bazı ilaçlar düzenli kan düzeyi takibi gerektirir. İlaç tedavisi; uyku düzenini koruma, erken uyarı işaretlerini tanıma ve aileyle iş birliğine dayanan psikoterapiyle birlikte yürütülür.
Ailenin katkısı çok değerlidir:
- Hafta içi ve hafta sonu uyku saatlerini olabildiğince sabit tutmak
- Gencin kendine özgü erken uyarı işaretlerini birlikte bir kâğıda yazmak
- İlaçların düzenli alınmasını yargılamadan takip etmek
- Okulla, gencin izniyle, yalnızca gereken bilgiyi paylaşmak
Okul ve sınav dönemlerinde
Uykusuz geçen sınav haftaları, yaz tatilinden okula dönüş ve yoğun turnuva ya da yarışma dönemleri bazı gençlerde yeni bir atağı tetikleyebilir. Bu dönemlerden önce kontrol görüşmesi planlamak, gerekirse ilaç dozunu gözden geçirmek ve gencin ders yükünü birlikte ayarlamak atak riskini azaltır. Rehberlik servisiyle yapılacak kısa bir görüşme, sınıfta fark edilen değişikliklerin aileye zamanında ulaşmasını sağlar. Gencin kendi duygudurumunu bir telefon uygulamasında ya da defterde günlük olarak işaretlemesi de dalgalanmaların erkenden fark edilmesine yardım eder.
Gencin yaşamına son vermekten söz ettiği her durumda onu yalnız bırakmayın ve 112 Acil Çağrı Merkezi'ni arayın.
Yenimahalle'den başvuru
Yenimahalle'de oturan aileler randevu sayfamızdaki formdan talep bırakabilir. Belirtilerin başladığı tarih, daha önce kullanılan ilaçlar ve ailedeki ruhsal hastalık öyküsü kısaca yazıldığında ilk görüşme daha verimli planlanır. Çöküntü belirtileri ön plandaysa ergen depresyonu sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yenimahalle'de ergenlerde bipolar bozukluk için ne zaman çocuk psikiyatri doktoruna başvurulmalı?
Günlerce süren aşırı enerji ve uykusuzluk, ardından gelen derin çöküntü, riskli davranışlar ya da okul başarısında ani düşüş fark ettiğinizde beklemeden değerlendirme isteyin. Ailede bipolar bozukluk öyküsü varsa daha da erken davranmak gerekir.
Ergenlerde bipolar bozukluk geçer mi?
Bipolar bozukluk uzun süreli izlem gerektiren bir hastalıktır; ancak düzenli tedaviyle gençlerin büyük bölümü okulunu, ilişkilerini ve gelecek planlarını sürdürebilir. Ataklar arasında tamamen iyi olunan dönemler de sık görülür.
Duygudurum dengeleyici ilaçlar ders başarısını etkiler mi?
Başlangıçta uyku hali ya da dikkatte yavaşlama gibi yan etkiler görülebilir ve çoğu doz ayarlamasıyla azalır. Tedavi edilmeyen ataklar ise ders başarısını çok daha fazla etkiler.
